Đặc điểm của việc nuôi dạy trẻ có
năng khiếu ở lứa tuổi tiểu học
Tóm
tắt
Bài báo này nghiên cứu các đặc điểm
của quá trình nuôi dạy trẻ có năng khiếu ở lứa tuổi tiểu học, các nhóm trẻ
thuộc nhóm đối tượng này được trình bày và phân tích. Và những phẩm chất của
giáo viên và cách làm việc với những đứa trẻ này.
Từ khóa: năng khiếu trẻ tiểu học, năng khiếu, năng khiếu nghệ thuật, năng khiếu sáng tạo, năng khiếu nghề nghiệp
Tại mọi thời điểm trong cuộc sống,
sự quan tâm ngày càng tăng đối với những người nổi bật so với những người còn
lại do năng khiếu của họ. Thời của chúng tôi cũng không ngoại lệ. Ngay bây giờ,
xã hội và nhà nước cần một thế hệ những người có khả năng tư duy rộng và đưa ra
quyết định trong những tình huống phi tiêu chuẩn. Xã hội cần những người như
vậy. Nhờ khả năng tư duy không giống ai của họ mà khả năng đạt được thành quả
đáng kể cũng tăng lên. Vì vậy, nhu cầu tạo điều kiện giáo dục đặc biệt cho trẻ
em có năng khiếu đã tăng lên nhanh chóng. Sự hỗ trợ và phát triển của những trẻ
em như vậy nên bắt đầu từ khi còn nhỏ và được thực hiện thông qua các tác động
sư phạm và một hệ thống các hoạt động ở trường tiểu học.
Đầu tiên bạn cần xác định xem trẻ có
năng khiếu hay không. Do tính linh hoạt của định nghĩa năng khiếu, vẫn còn là
một quá trình khó khăn để xác định các khả năng đặc biệt ở học sinh nhỏ tuổi.
Một quá trình như vậy là sự phân bổ các khả năng cụ thể ở trẻ bằng nhiều phương
pháp khác nhau: quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm. Mặc dù ngay từ khi còn sơ
sinh, bạn có thể nhận thấy ở một đứa trẻ: phát triển sớm hơn về giọng nói, vốn
từ vựng lớn, trí nhớ tuyệt vời, sự chú ý khác thường. Nhưng những dấu hiệu được
liệt kê trên chỉ có thể nói lên khả năng trí tuệ vượt trội. Vì vậy, bạn nên cẩn
thận hơn và dựa vào định nghĩa về năng khiếu.
Khái niệm này tóm tắt là năng khiếu
của một đứa trẻ có thể được xác định bởi một chuyên gia được đào tạo chuyên
nghiệp, người xem xét các thông số sau: khả năng vượt trội, tiềm năng đạt được
kết quả cao và thành tích đã được chứng minh trong các lĩnh vực khác nhau.
Phần lớn các giáo viên và nhà tâm lý
học giải quyết vấn đề năng khiếu của trẻ em lứa tuổi tiểu học (J. Guilford, A.
M. Matyushkin, A. I. Dorovskaya, E. S. Belova, A. I. Savenkov, S. L. Rubinstein
và những người khác) đã xác định sự phân loại của các loại năng khiếu, sau đây chúng
ta phân biệt Các nhóm năng khiếu của trẻ em lứa tuổi tiểu học như sau:
1.
Trẻ có năng
khiếu nghệ thuật. Biểu hiện của những khả năng này
thường xảy ra trong các giờ học mĩ thuật hoặc thậm chí sau giờ học ở các lớp
giáo dục bổ sung. Sự phát triển năng khiếu nghệ thuật dẫn đến việc trẻ đạt được
thành công đáng kể về hội họa, âm nhạc, vũ đạo, có năng khiếu diễn xuất. Nhưng
cùng với thành công là thất bại trong chính ngôi trường. Thông thường, các lớp
học liên quan đến loại hình sáng tạo mà chúng ta yêu thích đang thay thế các
lớp học của một trường giáo dục phổ thông. Đứa trẻ dành phần lớn thời gian cho
sở thích của mình hoặc một phần, điều này dẫn đến điểm kém, trốn học và kém
tiến bộ. Đó là, đối với trẻ em có năng khiếu nghệ thuật ở lứa tuổi tiểu học,
các chương trình giáo dục cá nhân cần được xây dựng và áp dụng.
2.
Trẻ có năng
khiếu sáng tạo. Tiêu chí xếp một đứa trẻ vào nhóm
này là tính sáng tạo, bao gồm: tư duy phi tiêu chuẩn, tư duy linh hoạt, khả
năng tìm ra giải pháp thú vị cho các vấn đề phức tạp, thoát khỏi khuôn mẫu, tìm
kiếm một cái gì đó mới, độc đáo. Một đứa trẻ như vậy ngay lập tức nổi bật so
với phần còn lại. Rất có thể, chúng có quan điểm riêng về mọi thứ, và chúng
không nhìn nhận quản điểm của người khác. Ngoài ra, đứa trẻ thường vô tổ chức,
ích kỷ. Đồng hành với một đứa trẻ như vậy là một giai đoạn quan trọng trong
việc hình thành nhân cách của nó. Bất kỳ sự giám sát nào cũng có thể dẫn đến
thực tế là sự vô tổ chức và hành vi tồi tệ của chúng sẽ vô hiệu hóa mọi khả
năng sáng tạo của chúng. Nhưng để trẻ phát triển thành công năng khiếu sáng
tạo, cần tổ chức hỗ trợ sư phạm đúng cách để nâng cao năng lực của trẻ trong
điều kiện học ở trường tiểu học.
3.
Năng khiếu vật
lý, động cơ, thể thao. Trẻ em với
những cơ hội như vậy sẽ tiến bộ đáng kể trong thể thao. Chúng có thể chất tốt.
Phẩm chất như sự phối hợp, sức mạnh, sức khỏe tuyệt vời, nổi bật. Các khả năng
này có một tác động tiêu cực vào các hoạt động của nhà trường. Nguyên tắc là
giống như của trẻ em có năng khiếu nghệ thuật. Tham dự các câu lạc bộ thể thao
dẫn đến thiếu thời gian cho các môn học khác ở trường. Điều quan trọng là phải
đưa chúng vào môi trường để khả năng thể chất của chúng có thể vượt qua trí tuệ.
4.
Trẻ em có
năng khiếu xã hội. Những học sinh nhỏ tuổi có năng
khiếu này thể hiện mình là một nhà lãnh đạo có khả năng làm việc nhóm. Đặc điểm
tính cách của chúng là trí thông minh cao, tư duy linh hoạt. Đối với một giáo
viên, những đứa trẻ như vậy trở thành một tấm gương về thành tích học tập và sự
giáo dục của nhà trường. Với sự đào tạo phù hợp, đứa trẻ đạt được thành quả
vượt bậc.
5.
Trẻ em có
năng khiếu về trí tuệ và học vấn nói chung. Năng khiếu trí tuệ nói chung được thể hiện ở mức độ học tập
cao của học sinh trong tất cả các môn học, và không có năng khiếu học tập ở một
số môn học nhất định nào. Thông thường, trẻ em của nhóm này được gọi là có năng
khiếu ở trường. Trẻ như vậy chứng tỏ trí nhớ, tư duy, trí tuệ phát triển cao.
Và cả khả năng xử lý thông tin. Trẻ em có năng khiếu trí tuệ nói chung không
gặp khó khăn trong học tập, giống như trẻ em có năng khiếu học thuật, có khó
khăn trong việc học những môn học mà chúng không hứng thú. Một trong những
nhiệm vụ của giáo viên dạy trẻ có năng khiếu học tập là giúp trẻ tiếp thu ngay
cả những kiến thức mà trẻ không hứng thú. Nhưng cũng không thể can thiệp vào
việc nghiên cứu sâu những môn học được ưu tiên cho đứa trẻ. Điều quan trọng là
phải tổ chức một quá trình giáo dục sẽ góp phần vào sự phát triển và một hướng
nhất định của năng khiếu này.
Các nhóm học sinh trung học cơ sở có
năng khiếu nhất định được liệt kê ở trên đều được tìm thấy ở các trường như
nhau. Nhưng thật khó để phân biệt một đứa trẻ ở tuổi tiểu học với số đông học
sinh nói chung; thông thường, năng khiếu ở trẻ em xuất hiện ở dạng tiềm ẩn. Và
có thể năng khiếu này hay năng khiếu kia sẽ không bao giờ bộc lộ ra ngoài. Sự
hỗ trợ từ giáo viên là rất quan trọng, người sẽ giúp bộc lộ tiềm năng và ngăn
chặn sự “phai nhạt năng khiếu”.
Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa thể
chuẩn hóa các phương pháp để xác định năng khiếu và xu hướng của một đứa trẻ
với các loại khác nhau của sự sáng tạo. Năng khiếu tự bộc lộ và củng cố. Nếu có
một đứa trẻ như vậy trong lớp, đừng quên rằng, do đặc điểm cá tính của mình, rất
khó để đánh giá đầy đủ. Hiện nay, có hai luồng ý kiến về việc dạy năng khiếu
cho trẻ. Đầu tiên là những đứa trẻ có năng khiếu nên được dạy trong các lớp học
đặc biệt, hoặc thậm chí trong các trường học đặc biệt. Ý kiến thứ hai là, trái
lại, trẻ em có năng khiếu nên học tại lớp học với tất cả trẻ em khác, nếu không,
chúng có thể không học cách giao tiếp với “những người bình thường”.
Cả hai ý kiến đều dựa trên thực tế
rằng phải có một cách tiếp cận cá nhân cho một đứa trẻ có năng khiếu. Trẻ em có
thể bị ảnh hưởng bởi cả giáo viên và cha mẹ hoặc môi trường trực tiếp của mình.
Trẻ em có năng khiếu cần sự hỗ trợ từ người khác. Lòng tốt và sự hiểu biết sẽ
giúp đứa trẻ có cảm giác tâm lý thoải mái. Khả năng đặc biệt có thể hù dọa một
đứa trẻ. So sánh bản thân mình với các bạn cùng lớp, chúng sẽ cảm thấy khác
nhau. Tất cả những cảm xúc bên trong có thể dẫn đến một thực tế rằng đứa trẻ sẽ
không được kết bạn với bất cứ ai, hay giao tiếp. Do đó sẽ dẫn đến sự cô đơn và
trầm cảm. Do đó, phụ huynh và giáo viên nên chú ý đến hành vi của đứa trẻ. Và
cũng để đảm bảo sự nhận thức đúng đắn về bản thân và đủ lòng tự trọng của nhân
cách của một đứa trẻ có năng khiếu.
Điều quan trọng là phải cho đứa trẻ
được quyền lựa chọn, chúng có thể chọn cho mình một quỹ đạo giáo dục học tập,
một đối tượng ưu tiên, và thậm chí các phương pháp và hình thức nghiên cứu của
mình. Đừng gây áp lực lên con quý vị. Nếu giáo viên đã xác định được bất kỳ
năng khiếu nào, nó không phải là cần thiết để ngay lập tức tập trung vào nó.
Bạn cần để cho chúng làm quen với trạng thái mới. Cơ sở giáo dục, đến lượt nó,
làm việc với mục đích kích thích những học sinh phát triển khả năng sáng tạo
của chúng, tổ chức kỳ thi Olympic, thi trường, ...
Phần lớn trách nhiệm cho một đứa trẻ
có năng khiếu rơi vào giáo viên. Chỉ nhờ vào sự chú tâm của mình, có thể khả
năng của trẻ trong một lĩnh vực cụ thể được xác định. Nhiệm vụ của giáo viên sẽ
là sự ra đời của phương pháp giảng dạy phù hợp, cả hai cách riêng biệt cho một
đứa trẻ có năng khiếu, cũng như cho các đứa trẻ khác trong lớp.
Một giáo viên làm việc với trẻ em có
năng khiếu phải có một tập hợp các kiến thức và phẩm chất. Trước hết, họ có đủ
kiến thức về tính chất riêng của tâm lý của trẻ em có năng khiếu. Một giáo viên
có trình độ sẽ cảm nhận được đứa trẻ, hiểu rõ nhu cầu và lợi ích của chúng. Có
trình độ khá cao về sự phát triển trí tuệ. Khi làm việc với trẻ em năng khiếu,
điều quan trọng là giáo viên phải có đặc điểm tính cách như một nhân vật sống
động và tích cực, linh hoạt (để sẵn sàng sửa đổi quan điểm của chúng), và phấn
đấu không ngừng để cải thiện. Tất nhiên, chúng ta phải nhạy cảm, chu đáo, nhạy
cảm đối với đứa trẻ.
Để làm việc chính xác với trẻ có
năng khiếu, trước tiên bạn nên xác định trẻ thuộc nhóm năng khiếu nào. Tiếp
theo, hãy tìm hiểu dạng biểu hiện của những khả năng này, có thể là rõ ràng
hoặc tiềm ẩn. Sau đó, xác lập những đặc điểm của sự phát triển tâm lý nhân cách
của chính đứa trẻ. Tất cả những điều này phải được tính đến khi lập một kế
hoạch đào tạo giáo dục.
Việc giáo viên sẵn sàng làm việc với
những trẻ em có năng khiếu cho thấy bạn đã có kiến thức lý thuyết và kinh
nghiệm thực tế. Kỹ năng nghề nghiệp có vai trò to lớn trong việc hình thành và
phát triển năng khiếu. Chúng bao gồm khả năng sửa đổi chương trình giảng dạy,
khả năng làm việc theo một kế hoạch được xác định đặc biệt, khả năng tư vấn cho
học sinh.
Có thể phân biệt một số mục tiêu của
dạy học năng khiếu lứa tuổi tiểu học: tạo điều kiện phát triển nhân cách sáng
tạo; tiết lộ về cá tính của đứa trẻ và khả năng của nó; cung cấp chương trình
giáo dục phổ thông rộng rãi ở trình độ cao.
Để thực hiện chúng, giáo viên cần
phải phát triển chương trình giảng dạy. Một chương trình chuyên phải đáp ứng
tất cả các đặc tính của tính cách của một đứa trẻ có năng khiếu và các yêu cầu
sau: được tăng tốc, hiện đại hóa, phức tạp; vượt trội về chất lượng của quá
trình nghiên cứu thông thường; với khả năng hiệu chỉnh bởi các bản thân đứa trẻ;
thúc đẩy sự phát triển của tư duy trừu tượng, hiệu quả và các kỹ năng trong ứng
dụng thực tế của chúng; nên khuyến khích sáng kiến và sự độc lập trong các
nghiên cứu của chúng. Và việc thực hiện của quá trình giáo dục diễn ra theo nhu
cầu nhận thức, và không phải là một mẫu huấn luyện được thiết lập sẵn.
Vì vậy, trường tiểu học đối với một
đứa trẻ năng khiếu trở thành một giai đoạn mà khả năng sáng tạo của trẻ được
thể hiện trong quá trình đào tạo, không chỉ cần được chú ý, mà còn phải hướng
tới sự phát triển hơn nữa. Để duy trì và cải thiện chúng, giáo viên tổ chức một
loạt các hoạt động giáo dục cá nhân. Công việc được thực hiện theo một giáo
trình cụ thể, giúp không làm mất đi tiềm năng của một đứa trẻ tài năng. Đến
lượt mình, các cơ sở giáo dục cần cố gắng tạo ra những điều kiện đặc biệt để
quá trình giáo dục trẻ em có năng khiếu diễn ra thành công.